El Nacional - Els Joglars

Unha das escenas de "El Nacional"

Final apoteósico para o FIOT 2012. Non só porque o desenlace de "El Nacional" é dos que deixan unha pegada indeleble, cheo de lirismo, espectacularidade, sentimento e mensaxe, senón porque a maioría da platea non tivo máis remedio que poñerse en pé, como accionados por un resorte imparable, para homenaxear unha magnífica proposta que, a pesares dos seus 20 anos de idade podería ter sido ideada onte mesmo. Despois de ter visto "Rigoletto" nas voces do xenial barítono Leo Nucci e da soprano María José Moreno, teño que recoñecer que sobrevoaban certas dúbidas sobre a pericia de Els Joglars ou de calquera outra compañía para encaixar unha ópera del tal complexidade vocal e incluso argumental como fío condutor dunha obra de teatro. Pero qué ledicia producen ás veces as equivocacións. A pesares do caos aparente e da sensación de que o espectador ten entrado no camarote dos irmáns Marx, todo nesta peza está medido, empapado de ironía, sarcasmo, crítica, amargor, intelixencia, música e incluso tenrura. O fantástico elenco é quen de darlle vida a persoas que só coñecen a violencia e a sordidez pero que tamén son capaces de producir beleza. Sen dúbida, Ramón Fontserè -como Don José- e  Begoña Alberdi -como Castadiva-, levan boa parte do peso da peza. O primeiro porque encarna con xenial mestría a evolución dende a morriña polo pasado dese teatro en demolición ata unha auténtica tolemia na que descubrimos a un asasino que desbota a tiros todo aquilo que pode rematar co seu soño, que ameaza a liberdade de pensamento, a creatividade, a contracorrente: "a vida é a mentira, o teatro é a verdade". A segunda porque proba que para finxir ser unha fregona que canta hai que ser unha marabillosa cantante en primeiro lugar. A súa voz pode pasar de ser a grave parodia dunha criada andaluza, ata os delirios dunha borracha Madame Butterfly que reparte xibas polo escenario, e, por suposto, a Gilda dun Rigoletto que clama Vendetta -nun dos duetos máis espectaculares da ópera e, por ende, de "El Nacional"-, que está namorada e que finalmente morre en brazos de seu pai, como morre ese teatro, último bastión de todo aquilo que merece ser "vivido". Boadella ataca absolutamente todo con mordacidade implacable: a política de calquera cor, a sociedade, o xornalismo, a cultura, a poesía, a arte e incluso a mesma farándula, sen deixar títere con cabeza, aplicando unha lupa humorística sobre todo e todos, incluso sobre a mesma ópera, pero cunha profundidade e intelixencia que impide que o espectador teña apenas un momento de repouso. O director disecciona "Rigoletto", cambiando a orde de cada fragmento para adaptala aos seus fins, parodiando a célebre aria "La donna e mobile" do Duque de Mantua -perdón, de la Manta-, introducindo o "Povero Rigoletto" cando lle convén ao argumento, confundindo a Shakespeare con Verdi, a Mozart con Wagner, a realidade coa ficción. Só respecta a orde para o incrible final, no que a música e incluso a fermosa escenografía, que pasa de intimista a solemne, elevan "El Nacional" á grandiosidade. "O teatro e a vida son dous tipos distintos de mentira", dicía Don José. Pero Els Joglars consegue que un queira vivir perpetuamente na "verdadeira mentira" que supón o teatro con maiúsculas de "El Nacional".