En alta mar - La Machina Teatro

Un momento da representación

Sutil, moi sutil e arriscada foi a proposta que La Machina Teatro presentou no Pazo da Cultura de Carballo. Tan sutil e arriscada que "En alta mar" supuxo que varios espectadores abandonaran a representación a medio camiño e que os aplausos finais, nun auditorio caracterizado polas súas xenerosas ovacións, foran moito máis febles do habitual. E aquí ábrese o debate que sempre xira arredor do teatro. Porque o espectáculo derrocha ironía, orixinalidade e vixencia -a pesares de que o autor, o polaco Slawomir Mrozek, escribiu o texto en 1961- e os actores realizan estupendas actuacións, especialmente Patricia Cercas. Pero, evidentemente, non conectaron co público en case ningún momento. Polo tanto, debe considerarse un espectáculo fallido? Probablemente si, aínda que as historias máis difíciles e que requiren un maior esforzo por parte do auditorio soen ser tamén as que agochan unha maior recompensa. Mrozek ataca sin piedade a democracia, a dictadura o capitalismo e o comunismo, a xustiza, as relacións sociais, e incluso a familia recorrendo ao teatro do absurdo, ao inexplicable, ao humor menos obvio e máis difícil. Todo é un sinsentido, empezando polo feito de que tres náufragos intenten decidir racionalmente cómo acabar cun deles para poder servilo para a cea, e rematando polo feito de que nunha balsa á deriva -xenialmente recreada pola escenografía- sexa posible recibir telegramas. Impagable a escena na que as dúas mulleres poñen a mesa antes de cociñar ao seu compañeiro de fatigas, impotente ante o inevitable, mentres soa a mesma música de Beethoven -Ludwig Van- que o xenial Stanley Kubrick escolleu para ilustrar as pasaxes máis violentas de "A laranxa mecánica" ("A clockwork orange"-1971), unha obra mestra do absurdo tamén caracterizada pola demoledora crítica social. Corrosivo o momento no que a náufraga aparentemente máis sumisa, que podemos identificar coa maioría silenciosa que se deixa arrastrar alternativamente a conveniencia, comeza a cociñar impasible, afiando os coitelos sen piedade. Pola contra, son nefastos os momentos nos que se detén o ritmo da obra para que os personaxes fagan parodia deles mesmos cun falar e uns movementos absurdos, si, coma o resto da obra, pero que non encaixan en absoluto, que desconectan por completo ao espectador e que máis ben semellan un recheo. De todos os xeitos, o climax final fai que se perdoen moitas cousas. Un home diríxese ao sacrificio como Cristo redentor para tentar defender una liberdade que se lle escapa entre os dedos e que nos fai pensar se tal derroche dunha vida paga a pena, se hai tal liberdade, se ao único que podemos aspirar é a ser años preparados para a matanza. Un dos alporizados espectadores comentaba á saída nos corrillos: "é o peor que teño visto na miña vida". E probablemente esa é a sensación que quedou entre boa parte do auditorio. Quen subscribe, pola contra, cre que La Machina arrisca para gañar. E quen o saiban apreciar, gañan moito.