"En un lugar del Quijote" - Ron Lalá

Ron Lalá recolleron o Premio do Público 2013

Poder observar de preto a evolución dunha compañía teatral é un privilexio. Comprobar como medra, como vai refinando pouco a pouco o seu humor, o seu gusto, a súa forma de ver e entender o teatro, é unha marabilla. O meu comentario sobre "En un lugar del Quijote" podería resumirse nunha única frase. Declárome ronlalera. Polo tanto, concedo licenza para fuxir destas verbas a todos aqueles que non compartan o meu entusiasmo por este grupo de amantes do teatro, da literatura, da música e, cada vez máis, da sutileza, da imaxinación, do metateatro, do bo facer e da interpretación. E cun dominio tal da escenografía, que ás veces o voo duns papeis, o movemento dos focos, un pequeno son ou unha simple tea emocionan máis que calquera palabra pronunciada. Da súa primeira función no FIOT, con "Mundo y final" a este Quijote, hai tal abismo que semella que non son a mesma compañía, salvo por certo estilo inherente que se resisten a deixar e que os fai únicos. Nesta inmersión no máis granado do universo cervantino desenvolven o seu facer conseguindo pasar da gargallada fácil dos seus inicios ao sorriso perenne apenas bosquexado; do basto e obvio ao lene e reflexivo; do flagrante ao escolleito. Certo é que non renuncian ás súas chanzas, ao seu "Leroy Merlin", ao seu "Excalibur", ás súas interaccións co público, á súa teima por romper a "cuarta parede". Nesta proposta, parece incluso que o fan como un asomo de rebeldía, de negarse a deixarse devorar polo "enxeñoso fidalgo". Esta insubordinación pode facer que en ocasións a música e as chanzas máis obvias non estean tan ben encaixadas como en montaxes anteriores. Non obstante, a súa maquinaria está cada vez máis engraxada, o seu traballo mellor distribuído. Así, mentres noutras producións os cinco ronlaleros mantiñan un equilibrio no seu protagonismo na peza, neste Quijote quen mellor actúa, máis actúa; quen mellor canta, máis canta; quen mellor toca, máis toca. Con Íñigo Echevarría e a súa fantástica voz como Quijote e Daniel Rovalher e a súa facilidade para a comedia como Sancho Panza. Ao principio da historia, o público ronlalero pode sentirse algo desacougado. Onde están as bromas continuas? Por qué non escachamos a rir dende o primeiro segundo? Fácil: porque isto é o Quijote. E cando un se quita de prexuízos e olla a función como se non soubese nada do "limón con ás" é cando comprende que a compañía prefire deixar que a maioría do tempo fale o xenio de Cervantes, que "el caballero de la triste figura" creado polo escritor español máis universal e máis ilustre sexa máis heroe e antiheroe que eles mesmos. Que no escenario quede patente que Ron Lalá lle deixa espazo a Cervantes para contar unha historia que seica lle contou Cide Hamete Benengeli, baseada en feitos reais que en realidade nunca aconteceron. E as gargalladas continuas esmorecen un pouco porque Quijote é melancolía, é loita, é violencia, é maxia, é fantasía. Un dos momentos máis fermosos da peza é ese cambio da primeira á segunda parte da historia, o descubrimento de que Ron Lalá tamén son quen de emocionar non só a base de humor, senón tamén a base de tenrura, de compaixón por ese cabaleiro que, como di Álvaro Tato (Sansón Carrasco), o único que fai é encarnar a busca da liberdade, sexa contra muiños de vento-ventiladores, ou contra clavileños feitos de libros e mudados en fogos de artificio. Este "En un lugar del Quijote" é arriscado, porque polo camiño, seguramente perderán a certo público máis identificado coa "fórmula Yllana" que con este tenue amargor quixotesco. Mais gañan en versatilidade e profundidade. "Quién sueña, escribe o piensa suele tener vacía la despensa", acuña Cervantes e parafrasea Ron Lalá. Certo é. Por iso, mérito teñen estes "tolos" por poder soñar, escribir, pensar e ademais, ter gañado os favores dos espectadores do Pazo da Cultura... e a súa bolsa.